Conclusies klimaatrondetafel "Gebouwen, onroerend erfgoed en de tertiaire sector" - 8 september 2016

RT%20gebouwen%20-%20minister%20Homans.JPDe rondetafel “Gebouwen, onroerend erfgoed en tertiaire sector” bracht een honderdtal stakeholders samen die in vier subgroepen hun visie deelden over hoe we sneller tot een koolstofarme samenleving kunnen komen.

De hamvraag van de dag was: “Welke bijkomende engagementen of maatregelen moeten of kunnen genomen worden voor dit domein om de reductiedoelstelling tegen 2020 te halen, in de richting van 2030 en zonder de lange termijn 2050 te hypothekeren?” Na het verzamelen van ideeën en engagementen, prioriteerde elke deeltafel enkele topideeën binnen hun subdomein, waarna deze verder werden geconcretiseerd.

Deeltafel Kantoorgebouwen en Tertiaire Sector

Om de reductiedoelstelling te halen, ziet de deeltafel Kantoorgebouwen en Tertiaire Sector vijf prioriteiten. Zo vindt de groep dat er meer moet worden ingezet op gedeeld ruimtegebruik. Door bijvoorbeeld leegstaande gebouwen constant te benutten, zal er minder gebouwd worden, wat tot een reductie in CO2-uitstoot leidt. De deelnemers waarschuwen er wel voor dat met de huidige regelgeving niets zal gebeuren. Ze vragen de overheid dan ook om mensen te verplichten om zaken anders aan te pakken en goed gedrag te belonen.

Een ander topidee volgens deze deeltafel is kiezen voor totaalrenovatie van bestaande gebouwen, omdat die op dit moment te veel buiten schot blijven. De meeste regelgeving is nu gericht op nieuwbouw. De groep wijst hierbij ook op de kansen die ESCO’s bieden bij de realisatie van dit idee. Het derde prioritair idee is het toelaten van directe lijn tussen producent en verbruiker van energie uit alternatieve energiebronnen.

RT%20gebouwen%20-%20WG%20kantoorgebouwenDe deeltafel ziet daarnaast ook heil in de flexibilisering van de binnencomfortgrenzen op vlak van temperatuur, luchtvochtigheid, verlichting en CO2 (binnenluchtkwaliteit). De klassieke statische benadering van comfort moet in vraag gesteld worden en de kennis over adaptief comfort moet vergroot worden. De groep vindt tot slot dat er een business case opgemaakt moet worden rond het concept van virtuele energiecentrales.

Vlaams viceminister-president Liesbeth Homans, die het openingswoord van de conferentie verzorgde, wil er alvast voor zorgen dat de Vlaamse overheid het goede voorbeeld geeft. Samen met de ministers Schauvliege, Bourgeois, Tommelein en Muyters zet ze haar schouders onder het ambitieuze klimaatengagement van de Vlaamse overheid. Zo keurde de Vlaamse regering onlangs een aantal dossiers goed om de eigen uitstoot in de overheidsgebouwen en van het wagenpark sterk te laten dalen. En binnenkort verhuizen een aantal administraties in Brussel uit slecht presterende gebouwen naar het nieuwe Herman Teirlinck-gebouw. Gelegen op wandelafstand van het Noordstation heeft dit gebouw een E-peil van 34 en levert het een CO2-besparing van 60% op ten opzichte van de gebouwen waar de Vlaamse ambtenaren nu werken.

Daarnaast worden een aantal bestaande gebouwen die in gebruik blijven, onderworpen aan een totaalrenovatie.

Deeltafel Onroerend Erfgoed

De deelnemers van de deeltafel Onroerend Erfgoed kwamen na twee presentaties, een brede brainstorm en een intermezzo door Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck tot vier prioritaire ideeën. De ‘hardware’ van gebouwen zou volgens de deelnemers beter benut moeten worden. De aanwezige functionaliteiten van een gebouw moeten erkend worden en het gebruik en invulling van het gebouw moet hier op afgestemd worden. De bestaande karakteristieken van een gebouw moeten ingezet worden als sterkte.

Daarnaast vindt de groep dat de focus in de regelgeving van energie naar duurzaamheid moet verschoven worden. Andere aspecten dan de energiegebonden aspecten moeten meegenomen worden in de ontwikkeling en beoordeling van erfgoed. Er moet dus een ruimere duurzaamheidsaudit gebeuren in plaats van enkel een energie-audit. Er bestaan al methodes en instrumenten om duurzaamheid te meten. De overheid moet onderzoeken welke geschikt zijn en moet de regelgeving hieraan aanpassen.

RT%20gebouwen%20-%20Leo%20Van%20Broeck.JDe deelnemers van de subgroep zien kansen in het ontsluiten en toegankelijk maken van kennis en informatie over duurzaam erfgoed. Goede ontwerpen van vandaag zijn de monumenten van de toekomst. Er word gesuggereerd om een typebestek op te maken, maar tegelijkertijd waarschuwt de groep voor veralgemening. Een typebestek kan hulp bieden, maar erfgoedzorg blijft maatwerk.

De laatste prioriteit is een klassieker: de coördinatie en afstemming van regelgeving. Nu is de complexiteit van de regelgeving zeer groot. Er moet gescreend worden op perverse effecten, beperkingen en het onmogelijk maken van ontwikkelingskansen. De erfgoedadministratie engageert zich om proactief aan verschillende processen deel te nemen en constructief mee te denken.

Deeltafel Stadsvernieuwing

In de deelsessie Stadsvernieuwing komen de deelnemers na debat tot vier prioriteiten. Net als bij de deeltafel Kantoorgebouwen en Tertiaire Sector ziet deze groep heil in meervoudig, multifunctioneel gebruik van gebouwen en ruimte. De groep Stadsvernieuwing legt het accent op de multifunctionaliteit zowel vandaag als doorheen de tijd.  Er moet een maatschappelijk draagvlak gecreëerd worden in onderzoek, onderwijs en praktijk. De groep ziet als valkuilen onder meer de overschatting van het creatief vermogen van de betrokken partijen en de onderschatting van de complexiteit.

Eind 2015 kondigde toenmalig energieminister Annemie Turtelboom het renovatiepact aan met als doelstelling om de energieprestatie van het Vlaamse woningbestand te verbeteren. Als tweede prioriteit wordt het actief uitrollen van dit renovatiepact aangeduid. De derde prioriteit is duurzame mobiliteit aantrekkelijk maken om niet noodzakelijk minder, maar wel anders te bewegen. De groep suggereert om hiervoor te vertrekken vanuit de 5 C’s: complementariteit, compleetheid, commitment, compatibiliteit en coöperatief. Bovendien moet duurzame mobiliteit aangepast zijn aan de specifieke context.

Tot slot wil deze groep, net als de groep Onroerend Erfgoed, dat het accent van energie naar duurzaamheid verschuift. Concreet moet het huidige E-peil, met monofocus op energie, uitgebreid worden naar een Integrale Duurzaamheidsscore (ID-score). Deze ID-score moet toegepast worden als een echt beleidsinstrument.

RT%20gebouwen%20-%20Victor%20Dries.JPG

Deeltafel Wonen

De vierde deeltafel, met focus op het thema Wonen, schuift als eerste topidee langetermijnvisie voor bestaande woningen naar voor. Er moet een globaal traject worden opgemaakt met tussentijdse doelstellingen (algemeen en per woning). Hiervoor moet eerst een geïntegreerde visie vanuit verschillende invalshoeken zoals energie, milieu, veiligheid, comfort en gezondheid door verschillende stakeholders opgemaakt worden. De groep meent dat er geen tijd meer is om met vrijwillige kaders te werken die sturen in de richting van de gewenste situatie. Er moet onmiddellijk naar verplichtingen gegaan worden. Bij de voorstelling van dit idee aan andere groepen werd de vraag gesteld: “Wat als het gros van de eigenaars niet de financiële middelen heeft om de normen te halen?”

De deelnemers van de deelsessie Wonen zien als ander prioritair idee de invoering van regelluwte in twee gevallen. Ten eerste permanente uitzonderingen voor projecten die de garantie krijgen om in de toekomst bestendigd te worden, over de legislaturen heen, en ten tweede tijdelijke regelluwte voor proeftuinen die echt draaien rond specifieke obstakels. De trechter moet heel breed gehouden worden. We zouden enkel moeten aangeven waarop we zeker niet willen afwijken, meent de groep. Het is belangrijk dat afwijkingen enkel mogelijk gemaakt worden in functie van duurzaamheid en niet (enkel) in functie van financiële winst.

RT%20gebouwen%20-%20WG%20wonen.pngAls derde topidee kozen de deelnemers voor afwijking op regelgeving, met coöperatief beheer en resultaatsdoelstellingen als hefboom voor duurzaamheid. Garage Swap is hier een voorbeeld van: parkeerplaatsen in ondergrondse garage kunnen geruild worden voor deelmobiliteit en hernieuwbare energie. Om dit te realiseren moet de overheid afwijkingen op de regelgeving mogelijk maken en duurzaamheid of lokale meerwaarde vooropstellen.

De laatste twee prioritaire ideeën sluiten aan bij de kerngedachte van de inleidende presentatie door Vlaams Bouwmeester Leo Van Broeck: alle woonuitbreidingsgebieden schrappen en relocatie naar kernen. Dat eerste idee houdt in dat er geen nieuwe ruimte meer aangesneden wordt, onbebouwde ruimte behouden wordt en we geen nieuwe verkavelingen meer te zien krijgen. Hoe? Door meer inbreiding, meer collectief denken en uitvoeren, en hergebruik van de bestaande ruimte. Het idee van relocatie naar kernen ligt in dezelfde lijn. Er zou geen nieuwbouw meer mogen gebeuren buiten de kernen. Enkel nog renovatie en sloop in combinatie met vervangingsnieuwbouw in kernen.