Conclusies klimaatrondetafel "Omgeving en Natuur" - 30 juni 2016

Op de laatste dag van juni vonden zo’n 115 stakeholders hun weg naar Mechelen voor de rondetafel Omgeving en Natuur. Er werd in vier deelsessies nagedacht over ruimtelijke ordening, leefmilieu, natuur en bos en omgeving.

Ruimtelijke ordening

Sfeerfoto deelnemers klimaatrondetafel Omgeving en Natuur - deeltafel Ruimte - 30/06/2016De deeltafel Ruimtelijke Ordening benaderde het thema met enthousiasme: het leven zal leuker zijn als we de ruimte klimaatbestendig maken. Mensen wonen dicht bij natuur en voorzieningen en hebben niet langer last van ondergelopen kelders bij een hevige regenbui. Bovendien brengt verdichting minder kosten met zich mee voor de overheid en dus de belastingbetaler. Verdichting moet overal anders gebeuren, zodat mensen kunnen kiezen of ze in een grote stad of compact dorp willen wonen.

De deelnemers beschrijven het huidige systeem als een tanker die we moeten keren. Daarvoor moeten er ten eerste een aantal financiële mechanismen omgebogen worden zodat verdichting de logische optie wordt. Bepaalde subsidieregels, belastingregimes of gemeentefinanciering zijn vandaag contraproductief. Hier kan al veel winst geboekt worden. Daarnaast werd er in de werkgroep gewezen op de discrepantie tussen de grote beleidsprincipes enerzijds en de vele dagelijkse beslissingen van lokale besturen en ontwikkelaars anderzijds. Er blijkt nood te zijn aan goede voorbeelden, in het bijzonder van de Vlaamse Overheid. Het verhogen van het ruimtelijk rendement, ten slotte, moet versnellen door minder regels en snellere procedures voor het bestaand ruimtebeslag en tegelijk een strakker beleid voor de open ruimte.

Leefmilieu

Sfeerfoto deelnemers klimaatrondetafel Omgeving en Natuur - deeltafel Leefmilieu - 30/06/2016Bij de deeltafel Leefmilieu lag het accent op de klimaatengagementen van de stakeholders. Stefaan Vandist gaf een presentatie over de ‘7 ingrediënten van sterke engagementen.’ Vandist onderscheidt twee manieren om aan duurzaamheid te werken die even belangrijk zijn: Duurzaamheid 1.0 (efficiëntieverbetering) en Duurzaamheid 2.0 (systeeminnovatie). Van de 7 ingrediënten was de suggestie om te vertrekken met een zogenaamde ‘coalition of the willing’ opvallend. Het is niet nodig om te wachten tot iedereen mee is, je kan een coalitie opzetten met mensen en organisaties die al meteen bereid zijn om actie te ondernemen om de bal aan het rollen te krijgen, zodat de rest ziet dat het werkt.

De aanwezige stakeholders wezen er op dat vrijwillige engagementen leuk en nuttig zijn, maar dat dit onvoldoende zal zijn om de doelstellingen te halen. Er is nood aan een consistent beleid dat faciliterend werkt, flexibele regels hanteert en dynamisch meedenkt. De nood aan een duidelijk kader werd sterk benadrukt. Er moet ook aandacht zijn voor een langetermijnperspectief want in de tweede helft van deze eeuw moeten we naar een nul-uitstoot. Daartoe moeten ontwikkelingspaden voor elke sector uitgestippeld worden met waar nodig wisselwerking tussen de sectoren. Bij visievorming is het belangrijk om niet enkel in te zetten op cijfermatige doelstellingen, maar ook krachtige beelden te ontwikkelen. Er werd ook een duidelijke oproep gelanceerd voor een transversale aanpak en een betere interbestuurlijke samenwerking o.m. in het kader van het Burgemeestersconvenant, maar ook in goed overleg met de andere Belgische, Europese en internationale instellingen.

Natuur en bos

Sfeerfoto deelnemers klimaatrondetafel Omgeving en Natuur - deeltafel Natuur en Bos - 30/06/2016De focus vanuit de klimaattop ligt op mitigatie, maar voor het thema Natuur en Bos werd dit verbreed naar sekwestratie, adaptatie en weerbaarheid. Tijdens de werkgroep Sekwestratie werd geopperd dat in 2050 een zogenaamde koolstofwende een feit zou moeten zijn: in plaats van het stoppen van verliezen moet er overgeschakeld zijn naar het actief opbouwen van (bodem)koolstofvoorraden, vertrekkend van een optimaal ruimte- en bodemgebruik met bodemkoolstof als een ruimtelijk structurerend element en een absolute bodemverzegelingsstop en omkeer. Het sluiten van de koolstofkringlopen in een landschap is daarbij cruciaal. De stakeholders pleitten dan ook voor de uitbouw van een fijnmazig bodemmeetnet. Het is namelijk pas echt mogelijk om een gepast beleid te voeren wanneer men beschikt over fijnmazige en recente informatie over de koolstofinhoud van de bodem. Daarnaast haalden de aanwezigen ook het belang van hout aan als duurzame en CO2-neutrale grondstof  voor tal van toepassingen binnen o.a. de bouwsector, biogebaseerde economie en energiesector. Cascadering en duurzaamheidscriteria zijn hierbij belangrijke sturende principes.

Naast de bestrijding van hitte, stelt zich een belangrijke uitdaging voor klimaatadaptatie op vlak van waterbeheer, volgens de werkgroep Adaptatie. We moeten leren omgaan met extremen van waterschaarste tot overstromingen. Samenwerking is hierbij belangrijk, net als op andere vlakken. Een klimaatregisseur kan acties stroomlijnen en overheden een mandaat bieden om samen te werken aan programmatische planning van natuurlijke klimaatbuffers. De meer natuurgebaseerde oplossingen zijn namelijk effectief om de klimaatuitdagingen aan te pakken, ze bieden veel mogelijkheden tot synergieën met andere ecosysteemdiensten en ze zijn vaak goedkoper dan de technische oplossingen. De huidige regelgeving en financiële instrumenten zijn te weinig gericht op veranderende omstandigheden, meende de groep. Ze moeten climate-proof gemaakt worden. Een vernieuwend initiatief waar op aangestuurd werd zijn regelluwe proeftuinen waar geëxperimenteerd zou kunnen worden met innoverende concepten.

De stakeholders in de werkgroep Weerbaarheid benadrukten het belang van een langetermijnvisie voor natuur en bosbeheer, samen met een horizontale visie ontwikkeld over alle sectoren heen. Om dit in de praktijk te brengen kunnen we een klimaattoets voor belangrijke beslissingen ontwikkelen en een ecosysteemdiensteneffectenrapport hanteren, waarbij klimaat een belangrijk aspect vormt. Tot slot, kunnen we bij de herziening van beheerplannen klimaat als extra factor laten doorwegen.

Omgeving

Sfeerfoto deelnemers klimaatrondetafel Omgeving en Natuur - deeltafel Omgeving - 30/06/2016Na de middag werden de deeltafels Leefmilieu en Ruimtelijke Ordening samengebracht tot de deeltafel Omgeving, waar werd gezocht naar fundamentele basisprincipes, basiselementen en randvoorwaarden voor een langetermijnklimaatvisie. De deelnemers benadrukten dat een mondiale context belangrijk is. Carbon leakage moet absoluut vermeden worden, maar mag tegelijkertijd niet als excuus gebruikt worden om in Vlaanderen een afwachtende houding aan te nemen. Alle deelnemers waren het erover eens dat een duidelijke langetermijndoelstelling verankerd in een langetermijnvisie nodig is als uitgangspunt voor de langetermijnvisie. Die moet volgens de stakeholders vertaald worden in inspirerende beelden voor het brede publiek. Er is nood aan een integrale benadering over de verschillende sectoren en beleidsdomeinen heen waarbij inspanningen verdeeld worden vanuit benodigde functies (mobiliteit, verwarming, …) binnen het eindbeeld i.p.v. op basis van de klassieke sectoren. De stakeholders verwachten een positief, uniek en onderscheidend verhaal dat o.a. op zoek gaat naar en inspeelt op de mogelijke voordelen en opportuniteiten voor de Vlaamse bedrijven. De transitie moet sociaal rechtvaardig zijn. Alle sectoren moeten bijdragen en er moet zowel ingezet worden op mitigatie als adaptatie.

Wat de randvoorwaarden betreft, werden de volgende kernwoorden opgelijst: zorg voor een faciliterend overheidskader, gedragenheid, sensibilisering, integratie in opleidingen, voldoende brede participatie, interbestuurlijke samenwerking en aandacht voor onderzoek en ontwikkeling. Daarnaast benadrukte de groep dat er ingezet moet worden op korte-termijnacties en langetermijnsporen. Er klonk een duidelijke oproep aan de Vlaamse Regering om zich aan het stuur van deze klimaattrein te zetten.

Reflectie minister Schauvliege

Sfeerfoto klimaatrondetafel Omgeving en Natuur - minister Joke Schauvliege tijdens plenaire presentatie - 30/06/2016Op het einde van de dag zei minister Joke Schauvliege enkele rode draden te ontwaren: 'Er moet voldoende ambitie zijn, maar er moet ook plaats zijn voor realisme en duidelijkheid over het te volgen pad en het tijdskader. Daarom is monitoring zo belangrijk. Goede praktijken moeten veralgemeend worden en win-win opportuniteiten moeten opgespoord worden. De rol van het onderwijs is van groot belang en klimaat verdient dan ook een plaats in de diverse opleidingen. De minister is er ook van overtuigd dat gedrag aangepast kan worden. Ze verwees hiervoor bijvoorbeeld naar de mooie Vlaamse prestaties op vlak van recyclage.’

Het viel de minister ook op dat er een aantal mogelijke tegenstrijdigheden opdoken. 'Om er maar twee te noemen: De vraag naar regelluwte én naar duidelijke regelgeving; de verlaging van bepaalde belastingen én de nood aan investeringen met steun van de overheid.'

De minister zei vooral te onthouden dat het klimaatverhaal een positief verhaal kan zijn. 'De fout wordt te vaak gemaakt om te vervallen in een doemscenario. Nee, er zijn kansen te grijpen. Er moet uiteraard nog veel gebeuren, maar dat biedt net ook veel kansen.'